Barrières in Maastricht

Waar liggen grote ruimtelijke belemmeringen voor fietsverkeer?

Vijf bruggen voor fietsers in Maastricht. Dat is veel, maar de Maas is toch nog een belangrijke barrière voor fietsverplaatsingen in Maastricht. Het spooremplacement is door zijn enorme dimensie een belangrijke barrière evenals delen van de A2. Ook het voetgangersgebied in het centrum van de stad, met de drukke straten daar omheen, is een barrière voor fietsverkeer. Deze barrière wordt in de gemeentelijk beleidsstukken nog niet als zodanig benoemd (“de vergeten barrière”). Barrières tussen de stad en het buitengebied vinden we met name bij de noordwestelijke stadsrand (grenszone bij het Albertkanaal) en ten noorden van Wyck (industrieterrein Beatrixhaven en vaak zwakke fietsvoorzieningen). Ook dat zijn vergeten barrières.

Barrières tasten de kwaliteit van het fietsnetwerk op allerlei manieren aan, en hebben daardoor een negatieve invloed op de fietsbeleving en het fietsgebruik.

Maas


De  Maas geeft licht, lucht en ruimte in de stad, maar splijt Maastricht ook in tweeën.

Vijf bruggen moeten deze barrière oplossen.

De centraal gelegen en oudste brug (Sint Servaasbrug) trekt de meeste fietsers (zo’n 8500 per dag). Wel hebben fietsers last van hinder doordat de brug openstaat, door grote drukte of activiteiten op de routes er naar toe. Sportfietsers zie je hier dan ook hoogst zelden.

Rijbaan verstopt door vrachtwagens, busjes, auto's
Teveel drukte in het stadscentrum leidt voor fietsers tot een worsteling om er door te komen.

In het najaar van 2003 is de Hoeg Brögk in gebruik genomen. Hoewel deze brug alleen via trappen of liften toegankelijk is, rijden er dankzij de bestemmingen in de omgeving toch dagelijks zo’n 4000 fietsers.

De Wilhelminabrug heeft een zeer beperkte functie voor autoverkeer en wordt massaal gebruikt door fietsers en scooteraars, samen met de bussen.

De J.F. Kennedybrug is van groot belang als verbinding tussen Maastricht West en Randwyck, de grootste werklocatie van Limburg met zo’n 16.000 arbeidsplaatsen, het academisch ziekenhuis, twee faculteiten en andere opleidingen. Ook veel scholieren gebruiken de brug.

De Noorderbrug biedt fietsers een doorstroomroute tussen Maastricht noordwest en noordoost. Het fietspad is ruim maar de omgeving heel lawaaierig door extreem veel autoverkeer.

Aanvullende mogelijkheden om de Maas over te steken zullen vermoedelijk leiden tot toename van fietsgebruik. Daarvoor kan worden gedacht aan een fietspad over of langs de spoorbrug, een fietspad langs de stuw of een andere oversteekvoorziening bij Borgharen.

Ten noorden van de Noorderbrug is de volgende maasovergang het pontje Uickhoven-Geulle dat alleen in de zomermaanden vaart.

Ten zuiden van de Kennedybrug is de volgende vaste maaskruising pas 10 kilometer verder, bij de stuw van Lixhe. Aangenamer en veiliger is het fiets/voetveer tussen Eijsden en Lanaye dat in mei 2004 in gebruik is genomen. Dat pontje vaart echter niet in de winter.

Spooremplacement

Tussen de Viaductweg en de Scharnertunnel ligt het 1400 meter lange spoorwegemplacement. Aan de noordkant kan langs de Viaductweg over het spoor worden gefietst: daar ligt een smal fietspad dicht langs de op de A2 na drukste weg van Maastricht (de weg is berekend op 80.000 mtv/dag). De smalle en bochtige fietstunnels van de Scharnerweg worden door een flink deel van de fietsers vermeden: ze steken nog iets zuidelijker over, bij de spoorwegovergang.

Voetgangersgebied in de binnenstad

In 1975 werd fietsen verboden in 20 aaneengesloten centraal gelegen straten van de binnenstad. Het instellen van voetgangersgebied gebeurde in het belang van Maastricht als bovenlokale winkelstad. Dit gebied met de straten en pleinen (Markt, Vrijthof, Onze Lieve Vrouweplein) er omheen trekt enorm veel bezoekers van buiten Maastricht. Fietsers moeten er zo goed of zo kwaad als mogelijk om heen, maar er is geen officiële fietsring vastgesteld. De straten waar je mag fietsen zijn voor fietsers en voetgangers nauwelijks of niet te onderscheiden van de straten waar je niet mag fietsen. Op de randen van het voetgangersgebied worden ook om de haverklap evenementen gehouden waarbij de doorgang is geblokkeerd. Iedere vrijdag is er een grote weekmarkt. ‘s Avonds na sluitingstijd is Maastricht een stuk fietsvriendelijker want dan krijgt de fietser ruimte en mag rechtstreeks door de binnenstad worden gefietst. De levendigheid maakt fietsen daar ‘s avonds sociaal veilig.

A2

Dat de Groene Loper in de plaats kwam van de binnenstedelijke A2 is een zegen voor Maastricht. Toch was de A2, in tegenstelling met wat werd gesuggereerd, geen erg grote barrière voor fietsers: er waren binnen de gemeentegrenzen 13 kruisingen met de A2 en helder doorlopende fietsroutes. Aan de rand van de stad was de maaswijdte vooral bij Amby groot: tussen de tunnel bij Nazareth en het viaduct bij Rothem (1750 meter) was geen verbinding naar het westen. Daar is nu viaduct Wielerbaan bijgekomen, maar dat wordt niet zoveel gebruikt. Belangrijker voor stedelijke verplaatsingen en veel meer gebruikt is de al veel langer bestaande tunnel in de Severenstraat. Maar de fietsvoorzieningen zijn daar veel te smal en het lawaai van gemotoriseerd verkeer is angstaanjagend. Dit probleem heeft het A2-project niet opgelost. Aan de zuidkant van de stad ontbreken nog steeds fietspaden omdat de viaducten te smal zijn. Beschamend is het dat bij het A2 project het fietspad aan de noordkant van het Kennedytracé onnodig is onderbroken en fietsers in westelijke richting niet meer op het niveau van een snelfietsroute worden verder geleid.

Industriegebied Maastricht Noord

De noordkant van de stad is al van oudsher de plek waar de meeste industrie werd gevestigd. Dat begon al in de tijd van Petrus Regout in de binnenstad. Later kwamen ook fabrieken aan de Franciscus Romanusweg, grenzend aan Wyck. Inmiddels is veel industrie verdwenen en zijn veel fietsroutes verbeterd. Bedrijventerrein Beatrixhaven en wijde omgeving (van de Borgharenweg tot aan de grens met de gemeente Meerssen) is echter nog steeds een gebied waar je als fietser liever niet komt. Want de fietspaden zijn niet compleet, er is heel veel zwaar vrachtverkeer, fietspaden en -stroken zijn smal en te dicht langs de rijbaan, fietsvoorzieningen worden verwaarloosd, oversteken zijn gevaarlijk en er zijn enkele stinkende bedrijven.

Noordwestelijke stadsrand

Van de oude stad en de westelijke buitenwijken zou je kunnen zeggen dat ze als het ware op “de Belgische oever” van de Maas liggen. De feitelijke rijksgrens ligt er cirkelvormig omheen. De aanleg van het Albertkanaal parallel aan de rijksgrens en daarmee de doorsnijding van de meeste Romeinse en middeleeuwse paden, heeft Maastricht ook ruimtelijk van zijn oorspronkelijke achterland geïsoleerd. Met name de bewegingsmogelijkheden van de bewoners van Malberg en (Oud) Caberg zijn beperkt. Er is geen veilige en aantrekkelijke fietsverbinding naar de belangrijke buurgemeente Lanaken en in het direct aanliggende buitengebied zijn alleen modderpaden. De grootschalige plannen voor de ontwikkeling van de rand van het Albertkanaal (afgravingen, bedrijven, verkeerswegen, zonneweides) scheppen veel nieuwe bedreigingen maar ook kansen voor dit gebied. De Fietsersbond heeft 42 voorstellen voor betere fietsvoorzieningen in dit gebied: zie ons dossier westrand.

Albertkanaal
Een fraai plaatje van het Albertkanaal, dat kanaal vormt echter ook een grote barrière tussen de westelijke buitenwijken en het buitengebied. De Maastrichtenaren beseffen echter vaak niet wat ze missen.