Historie Fietsersbond Maastricht

De opkomst van de fiets in Maastricht

Fietsen kan sinds 1867 toen de Vélocipède werd uitgevonden. Twee jaren daarna worden in Maastricht en het Heuvelland al de eerste Vélocipèdes gezien. Het is een periode van uitvindingen, sociale ontwikkeling en toenemende welvaart: de belle époque. De eerste fietsen zijn een nieuw speeltje voor vermogenden en mensen met interesse in techniek. Vervolgens blijkt de fiets geschikt om te voldoen aan de toenemende behoefte aan recreatie, sport en beweging. De Algemeen Nederlandsche Wielrijders-Bond die in 1883 wordt opgericht, wil dan ook vooral het toeren ondersteunen en uitbreiden.

Sint Servaasbrug
Over deze brug wordt al meer dan 100 jaar gefietst!

Het huidige model fiets vindt ingang in 1885 en vijf jaar later worden luchtband en ventiel uitgevonden. Toen was de fiets klaar voor zijn opmars. In Maastricht maar ook in de dorpen in de regio worden fietsclubs opgericht. Maastricht kent fietssport op internationaal niveau (Harie Meijers). Aan de Severenstraat wordt in 1895 een wielerbaan geopend.

Eerste bloeiperiode van het fietsgebruik

In de periode 1920-1950 heeft de fiets zijn glorietijd: het is het meest gebruikte vervoermiddel (na het lopen). In 1938 had 1 op de 3 Maastrichtenaren een fiets. Frank Janssen vermeldt in zijn publicatie over de fietsgeschiedenis van Maastricht dat er toen dagelijks 12.000 fietsers door de Grote Staat reden. In 1947 heeft de gemeentepolitie van Maastricht 100 dienstfietsen in gebruik.

Markt
In de jaren ’50 stonden er houten fietsenrekken op de Markt en kon je rustig door de Spilstraat rijden.

Tot in de jaren ’50 vinden de meeste verplaatsingen in Maastricht vermoedelijk lopend plaats, want de stad zelf is dan klein en beloopbaar. De fiets is wel uitermate geschikt om de omliggende dorpen te bereiken.

Periode van achteruitgang van het fietsgebruik

Vanaf 1956 gaat Maastricht flink uitbreiden en worden steeds meer verplaatsingen te ver om te lopen. Maastricht zet daarvoor een eigen busbedrijf in. Er worden in Maastricht geen fietspaden naar de buitenwijken aangelegd. Terwijl grote buitenwijken als Malberg en Pottenberg, later ook Oud-Caberg, Daalhof en De Heeg, toch op enkele kilometers van het stadscentrum liggen. Aanvankelijk lijkt het hoge fietsgebruik nog steeds het referentiekader, want stadion De Geusselt beschikt bij de opening (1961) over maar liefst 5500 fietsparkeerplaatsen op het voorplein.

In de Maastrichtse buitenwijken worden veel voorzieningen (kerk, school, winkels) op loopafstand gepland. Straten worden standaard van tegelstoepen voorzien. Voor langere stedelijke verplaatsingen (denk aan bestemmingen als binnenstad, station en ziekenhuis) wordt een fijnmazig stadsbusnet aangelegd. Fietspaden ontbreken bij de Maastrichtse uitbreidingsplannen, ze liggen slechts langs een beperkt aantal doorgaande (rijks)wegen zoals de J.F. Kennedybrug, Tongerseweg en Meerssenerweg. De enige uitzondering, een wijk die een mooie eigen fietsontsluiting kreeg, was het plan “Keerderstraat”. Maar dat is veel later, in de jaren ’80.

Vanaf de jaren ’60 gaan ook steeds meer mensen buiten de stad wonen (suburbanisatie) en forenzen (meestal met de auto). Het autobezit en -gebruik stijgt in de jaren ’60-’70 sterk. De steden worden steeds meer op de auto gericht. In Maastricht worden stadsstraten en pleinen tot wegen omgebouwd, nieuwe autogerichte wegen aangelegd (opening J.F. Kennedybrug 1968) en parkeergarages aangelegd (opening Vrijthofgarage in 1972). In de ontvolkte binnenstad wordt de winkelfunctie dominant. Het doorgaande verkeer wordt om het centrum geleidt. Belangrijke centrumstraten worden echter niet alleen autovrij, maar ook fietsvrij gemaakt. Daardoor verdwijnt de korte en heldere fietsroute door het centrum (die op de Sint Servaasbrug is georiënteerd) en wordt het verspreid fietsparkeren bij winkels onmogelijk. Ook stallingen (zoals de inpandige stallingen in de Platielstraat en Achter het Vleeshuis) verdwijnen.

De fiets komt terug – en wat de Fietsersbond daar aan bijgedragen heeft

Als reactie op verkeersonveiligheid, onleefbaarheid, milieuvervuiling en ruimtebeslag door auto’s wordt in 1975 de Eerste, Enige, Echte Nederlandse Wielrijders Bond opgericht.

Het eerste levensteken van de ENWB in Maastricht is een oproep uit 1976 aan B&W om het fietsverkeer te verbeteren en te bevorderen. Maar pas nadat het 1e fietsverkeersplan van de gemeente is verschenen (1978), wordt in 1979 de ENFB afdeling Maastricht opgericht, die daarna onafgebroken is blijven voortbestaan. De eerste voorzitter is Ron Hopman.

Wilhelminabrug
Foto met een hoog protestgehalte, uit eind jaren ’70.

Het eerste fietsplan van de gemeente Maastricht is goed opgezet. Het is een substantieel onderdeel van een breed verkeers- en vervoersplan dat ook een wegenplan, een openbaar vervoersplan en een verkeersleefbaarheidsplan omvat en een uitgebreid planproces inclusief inspraak doorloopt. Het nieuwe verkeers- en vervoersplan van Maastricht hangt samen met het Structuurschema verkeer en vervoer van de Rijksoverheid uit 1977. Dat heeft als doelstelling het fietsgebruik te bevorderen en vervoersmogelijkheden te integreren. Het rijk verwacht van gemeenten en vervoersbedrijven dat ze op hetzelfde spoor gaan zitten.

De inhoud van het plan is prima, maar het meerjarenbudget voor de fietsmaatregelen is klein: de gemeente stelt 40.000 gulden beschikbaar en het rijk 160.000. De werkgroep-verkeer van de PPR stelt samen met de ENFB Maastricht in oprichting een uitgebreid commentaar op, onder de titel “Op weg naar een veilig fietsverkeersbeleid”. De PvdA stelde vervolgens een extra investering van 500.000 gulden voor, maar dat voorstel haalde het niet. Het aanjagen van de uitvoering van fietsbeleid zal daarna een belangrijke rol van de Fietsersbond blijven. Uitvoering blijkt vaak moeilijk vanzelf te gaan. 

Jaren ’80 In 1980 volgt de eerste uitgave van een ledenblad voor de afdeling (de eerste 4 nummers onder de naam D’n Avanceur). Als reactie op het fietsparkeerprobleem in het centrum wordt in 1982 het rapport ‘Hoe en waar stal ik mijn fiets’ gepresenteerd.

Resultaat: in 1984 worden de eerste bewaakte fietsenstallingen geopend, allereerst naast de Dominicanerkerk, later ook bij de St. Servaasbrug.

Het invoeren van tweerichtingsverkeer voor fietsers in de binnenstad is ook een vroeg en succesvol thema en dat blijft tot in 2012 als de Brusselsestraat als laatste wordt aangepakt.

In 1984 wordt voorzitter Ron Hopman opgevolgd door Marie-Anne Gubbels. In 1986 wordt het rapport ‘Fietsen door de binnenstad’ gepresenteerd.

Resultaat: fietsen in het kernwinkelgebied wordt in 1987 buiten winkeluren toegestaan.

In de jaren ’80 wordt fietsen in Maastricht veiliger door verkeerstechnische maatregelen als rode fietsstroken, rotondes, 30 km/uur-gebieden, een fietsbrug over de Akersteenweg en een fietstunnel tussen Heugemerveld en Randwyck.

In 1986 wordt Jos Huisman voorzitter. In 1989 volgt de presentatie van een voorstel voor een eigen bewegwijzeringssysteem voor fietsers.

Resultaat: het wordt enkele jaren later met enkele wijzigingen uitgevoerd en bestaat nog steeds.

Zonder kilometeraanduidingen
Het is anno 2017 wel hoog tijd om de autobestemmingen te vervangen door dichterbij gelegen bestemmingen, om de afstanden te vermelden en om nieuwe routes te bewegwijzeren.

Jaren ’90 In 1991 heeft het Tongerseplein nog geen fietsvoorzieningen, fietsers moeten vanaf de ventwegen gevaarlijke oversteken maken. De afdeling pleit in dat jaar voor de invoering van voorrang voor fietsers op het Tongerseplein.

Resultaat: diverse grote reconstructies volgen, de eerste in 1995, de laatste in 2002. Fietsers kunnen nu relatief veilig over dit verkeersknooppunt (al is het oversteken van de bypass vooral in de spits beslist een knelpunt), maar de overwinning is ook een demonstratieve stap naar erkenning dat fietsers in het algemeen recht hebben op goede voorzieningen om te fietsen.

In 1992 wordt afdeling Zuid-Limburg opgericht met Maastricht als onderafdeling en Jos als algemeen voorzitter (deze organisatievorm blijft tot in 1998). De fiets heeft het tij mee. De overheid voert mobiliteitsbeleid waarbij stimuleren van het fietsgebruik een van de middelen is om de groei van het autoverkeer in de hand te houden (Raamplan Mobiliteitsbeheersing 1992-2010). Het aantal passieve en actieve leden van de Fietsersbond enfb groeit sterk. Onder hen Leon Poels die ruim 10 jaar lang allerlei grote initiatieven zal nemen en uitvoeren. We geven veel aandacht aan technische aspecten, zoals de onvoldoende breedte van veel fietsstroken. De gemeente investeert in de aanleg van rotondes; een effectief middel om de verkeersveiligheid te verbeteren en gunstig voor de doorstroming van fietsverkeer.

In de gemeente Meerssen participeert een vertegenwoordiger van de Fietsersbond bij de ontwikkeling van een nieuw verkeersplan.

Resultaat: een non-stop schoolroute tussen Bunde en Stella Maris die bestaat uit een breed vrijliggend fietspad, drie tunneltjes en goede oversteekvoorzieningen. Een van de tunneltjes komt tot stand met medewerking van een televisieprogramma dat door Angela Groothuizen wordt gepresenteerd.

In 1993 is er een enigszins turbulent verlopen actie in de Wycker Brugstraat. De Fietsersbond bezet een parkeerplaats met een opblaasauto en biedt de gemeente een gratis (gesponsord) fietsenrek met 12 plaatsen aan: 12 voertuigen in plaats van 1. De gemeente gaat er positief op in maar een drogist met een zaak iets verderop in de straat reageert woedend. Voortdurend is de Fietsersbond blijven wijzen op het feit dat fietsers ook klanten zijn, vaak zelfs juist goede.

Een belangrijke verbetering is het autovrij maken van de Sint Servaasbrug begin 1994.

In 1995 onderzoeken tientallen vrijwilligers van Fietsersbond en IVN, uitgerust met microcomputers, belangrijke fietsroutes.

De resultaten van de routekeuring ‘Toetsen voor de fiets’ worden gebruikt in een stadsgewestelijk fietsverkeersplan.

In hetzelfde jaar wordt ‘Zwartboek Randwyck’ op een bijeenkomst aangeboden aan bestuurders van gemeente, universiteit en AZM. Bij kruispunten hangen we zelfgemaakte fietswegwijzers op omdat het gebied geen herkenbare fietsroutes heeft.

Resultaat: aanleg van de belangrijkste fietspaden door Randwyck.

Fiets als een vorst
Bij de eerste verlichtingsactie, in 1995, kiezen we een theatrale aanpak.

In 1996 verschijnt onze notitie over 193 fietsknelpunten in de hele stad.

Resultaat: in het 2e gemeentelijke fietsverkeersplan dat in dat jaar verschijnt, is veel aandacht voor de knelpunten van de Fietsersbond.

In 1998 wordt Dick van Diest voorzitter van afdeling Maastricht en Heuvelland. De Fietsersbond besteedt veel aandacht aan het aanjagen en bijsturen van de uitvoering van de projecten uit het Fietsverkeersplan. Ook besteedt de afdeling tijd aan recreatieve voorzieningen, zoals de keuze van routes voor het fietsrouteknooppuntennetwerk.

In 1999 wordt ‘Kwaliteit van het wegdek’ uitgebracht, dat gaat over de aanleg en onderhoud van fietsroutes in Maastricht’. Dit wordt gevolgd door diverse schouwtochten door de afdeling en gemeente.

Resultaat: de gemeente voert strengere opleveringskeuringen uit en het onderhoudsbudget wordt verhoogd.

In 2000 is opnieuw een naamsverandering, de Fietsersbond enfb heet voortaan Fietsersbond. In april van dat jaar worden we een van de eerste afdelingen met een eigen website. De kennis van de regio kunnen we gebruiken bij het intekenen van routes voor een nieuwe fietskaart:

Resultaat: in 2000 verschijnt de 1e druk van de ADFC regiokaart Aachen/Dreiländereck.

Vanaf 2000 In 2001 worden de resultaten van de Fietsbalans Maastricht gepresenteerd aan de wethouder en raadscommissie. De Fietsbalans geeft op basis van objectieve metingen een globaal overzicht van de sterke en zwakke punten van het fietsklimaat in Maastricht. Het landelijk bureau, de afdeling en gemeenteambtenaren deden samen de metingen. Dit leidt niet direct tot concrete acties van de gemeente.

Langzamerhand wordt duidelijker dat het tij in Maastricht is gekeerd. De economische ontwikkeling van de stad komt steeds meer voorop te staan: Maastricht wil geld verdienen door het lokken van zoveel mogelijk bezoekers en die komen hoofdzakelijk met de auto: voor bezoekers zijn parkeergarages, een toeristisch interessant centrum en een betere bereikbaarheid voor auto’s nodig. De gemeente werkt vooral samen met investeringsbedrijven en ontwikkelingsbureaus aan spraakmakende, grote projecten voor gebieden van de stad (eerst Ceramique, vervolgens de herinrichting van het kernwinkelgebied, Markt-Maas, A2 en Belvédère), waarbij de Fietsersbond aan de zijlijn staat. Goede oplossingen voor de fiets zijn bij die grote projecten echter niet vanzelfsprekend (denk bijvoorbeeld aan de Hoeg Brögk waarvoor je als fietser trappen moet lopen). Ook komt het buurtgericht werken op, waarbij de Fietsersbond als belanghebbende wordt gepasseerd. In 2001 verandert de gemeente Maastricht de inspraakverordening, waarna we door de gemeente ook bij verkeersprojecten nog maar zelden worden geconsulteerd. Bij de afdeling loopt het aantal vrijwilligers gestaag terug.

In 2004 vieren we met oud-actieve leden en vrienden het jubileumfeest ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan.

In 2004 en 2005 vragen we aandacht voor de magere fietsmogelijkheden bij de westelijke stadsrand van Maastricht en doen 42 voorstellen voor verbetering.

Enkele voorstellen zijn in bestaande plannen overgenomen maar 10 jaar later zijn er nog steeds geen praktische verbeteringen gerealiseerd. Er is een stuk hoogwaardig fietspad aangelegd, maar dat is alleen over modderpaden bereikbaar. Pas in 2016 maken de Nederlandse en Belgische overheden afspraken over de financiering van de ontbrekende verbindingen. Van de 30 jarige levensduur is dan al ruim 1/3 deel voorbij zonder dat fietsers er gebruik van hebben gemaakt.

Ondergelopen weg in Lanakerveld
Eeuwen geleden werd er al gesproken over de moeilijk begaanbare wegen in de omgeving van Maastricht. In de westelijke stadsrand zijn de meeste dat nog steeds. Echter, het lijkt de bewoners van aanliggende wijken niet te interesseren, of ze zien niet in wat ze missen.

2005 – 2006 In 2005 zit de fiets in Maastricht echt in het verdomhoekje en krijgt hoofdzakelijk tegenwind van de gemeente. De gemeenteraad besluit om vanaf 1 juni in een groot deel van het centrum een fietsparkeerverbod in te stellen. De Fietsersbond verzet zich hier tegen, dient een bezwaarschrift in tegen het besluit en mobiliseert medestanders. Dit krijgt veel aandacht. De commotie wordt groot als goedwillende Maastrichtenaren tot hun grote ergernis worden geconfronteerd met volle rekken: Als iedereen zijn fiets in de rekken of stallingen zet, is er op sommige dagen ‘gewoon’ te weinig plaats en worden de mensen bij de bewaakte stallingen weggestuurd. Fietsen van mensen die niet bereid zijn om rondjes te rijden in de binnenstad op zoek naar een vrije fietsenklem, worden als ze naast het rek staan toch weggesleept.

Stalling Vissersmaas
Wij worden blij van veel fietsen!

Ook andere zaken maken treurig. De provincie geeft te kennen dat ze zich niet verantwoordelijkheid voelt voor de teloorgang van de fietspaden langs het Julianakanaal, uit de plannen voor de A2 valt op te maken dat er bovengronds een flinke barrière blijft, het College van B en W lobbyt hard voor allerlei plannen die op termijn veel meer auto’s Maastricht in brengen (behalve de A2 ook nieuwe parkeergarages en een 2e Noorderbrug) maar stelt de ontwikkeling van planmatig fietsbeleid opnieuw uit. De Fietsersbond vreest dat de fietser straks op talloze plaatsen in de verdrukking komt. Dieptepunt van het jaar is het voorstel in het concept CDA verkiezingsprogramma om de Sint Servaasbrug en de route over Stenen Wal fietsvrij te maken, al wordt dit voorstel schielijk ingetrokken nadat we daar direct en in de pers laten weten wat we daar van vinden.

Toch zijn er ook positieve gebeurtenissen in 2005, namelijk de invoering van gratis bewaakt parkeren, de opening van een prettige fietsverbinding tussen Graanmarkt, Hoeg Brögk en Vief Köp, het verschijnen van de tweede, deels door ons herziene uitgave van de Regionalkarte Aachen-Dreiländereck en de terugkomst van onze website, die helemaal is herzien.

OLV wal vroeger
Tot in de jaren ’60 was er een verbinding tussen Graanmarkt en Vijf Koppen. Die is in 2005 voor fietsers hersteld.

Omdat de politici in de raad steeds meer het initiatief nemen, moet de afdeling ook steeds meer politieke actie voeren. We nemen daarom ook zitting in platform Klaor Loch dat werd opgericht om de aanpak van de beroerde luchtkwaliteit in Maastricht op de politieke agenda te krijgen. Om de toekomst van de afdeling veilig te stellen doen we onderzoek naar de wensen van onze leden en doen een duidelijke oproep om actief te worden.

Klaor Loch
Straatactie in combinatie met een fietskoerierwedstrijd

De verkiezing van Mie Fietske tot carnavalsliedje voor 2006 kan als een symbool voor een kentering ten goede worden gezien. Deze keuze van de Maastrichtse bevolking geeft aan dat ons verzet tegen het fietsparkeerverbod draagvlak heeft. Wat later melden zich op een speciale bijeenkomst van de afdeling maar liefst 12 nieuwe vrijwilligers.

In 2006 wordt er een nieuwe afdelingsorganisatie opgebouwd en worden de nieuwe actieve leden ingewerkt. We verliezen Dick als voorzitter maar weten voorlopig zonder opvolger door te gaan. De bestaande activiteiten worden voortgezet en er worden ledenwerfacties aan toegevoegd. In de tweede helft van het jaar vindt voor de tweede maal een Fietsbalansonderzoek plaats.

Meetfiets
De Fietsbalans zal gegevens leveren voor een nieuw gemeentelijk Fietsplan.

De gemeenteraadsverkiezingen in maart leiden tot een omslag: de bevolking laat duidelijk blijken dat ze een andere politiek wil. Maastricht krijgt een linkse meerderheid in de raad en er komt ook een andere verkeerswethouder. Het Coalitieakkoord lijkt meer rekening te willen houden met de bevolking en heeft een duidelijke doelstelling om het fietsgebruik tijdens de komende vier jaar te verhogen.

Achteraf lijkt het erop dat in deze periode in Maastricht een kentering ten goede heeft plaatsgevonden: meer Maastrichtenaren gaan over tot fietsen. De tijdsgeest is er naar: mensen beseffen dat ze moeten bewegen om gezond te blijven en zich goed te voelen. Door opstoppingen is de fietser in de stad ook vaak sneller dan de automobilist. En de gemeente versterkt die ontwikkeling met betaald parkeren voor de auto, gratis bewaakt stallen voor de fiets, en door de bevolking steeds opnieuw op te roepen om met fiets of de bus te gaan om Maastricht bereikbaar te houden.

Werkzaamheden om het verblijfs- en winkelklimaat te versterken leiden in 2006 tot langdurige blokkades in de binnenstad: De Sint Servaasbrug is heel lang onderbroken voor de heraanleg van de 10e boog, de Helmstraat, Grote Gracht en Hoenderstraat zijn lange tijd dicht, en op de Boschstraat en Markt ondervinden fietsers veel hinder.

Sint Servaasbrug geblokkeerd
De pijnlijkste afsluiting betreft de drukste fietsroute van Maastricht

Op de genoemde straten en op de Markt wordt comfortabel asfalt weggehaald en vervangen door keien. Helaas is daarbij ook het aandeel van de ergste rammelbestrating (Zweeds graniet) uitgebreid, namelijk tot de hele Boschstraat en over de Markt tot aan de Grote Gracht.

2007 – 2009 In 2007 proberen we de slechte bestrating op een ludieke manier onder de aandacht te houden met “de hel van Maastricht”: een mountainbikeroute langs de ergste hobbels van de binnenstad. Theaterdirecteur Guido Wevers verricht de opening maar de belangstelling is klein.

Een belangrijk winstpunt van al die werkzaamheden is echter dat de Markt, Hoenderstraat, Kesselskade, Gubbelstraat, Wilhelminabrug en een deel van de Boschstraat autovrij zijn gemaakt. Wel blijft het tijdens de vrijdagmarkt nog steeds moeilijk om via de binnenstad bij de Maasbruggen te komen.

In het voorjaar van 2007 wordt voor het eerst een fietsreparatiecursus georganiseerd. Na een periode zonder formele leider wordt Raymond Oostwegel in juni voorzitter. Naar aanleiding van het verlenen van een vergunning om met toeristentreintjes door het stadspark te rijden en omdat het pad van waarde is als veilige route voor schoolkinderen, vragen wij een vergunning aan om door het park te fietsen (daarop hebben wij nooit een antwoord van de gemeente ontvangen).

In 2008 dienen we een bezwaar in tegen het plaatsen van hekken in het Gardepad omdat de inwoners van de achterliggende buurt alleen via één sterk hellende straat hun buurt in- en uit kunnen.

Na verloop van tijd worden die hekken gelukkig weggehaald en later wordt de doorsteek befietsbaar gemaakt. Maar er blijft in Maastricht veel weerstand tegen fietsdoorsteken.

In juni verschijnen de rapporten van Fietsbalans-2. In september hebben we ons via de media verzet tegen de aanleg van een busstrook op de Scharnerweg, omdat die de ruimte voor fietsers inperkt en afslaan en oversteken moeilijker maakt. Dat heeft een beperkt resultaat: de strook wordt wat korter. Twee voormalige actieve leden overlijden (Pie Dols en Trudy Janssen). Ze waren weliswaar relatief jong, maar het tekent ook de vergrijzing in de Fietsersbond.

In 2009 was de beoordeling van de drie plannen voor de ontwikkeling van het A2 gebied een belangrijk thema. Hoewel doorgaand autoverkeer ondergronds gaat, heeft bovengronds de fiets in geen enkel plan een prominente plek. De overheid kiest halverwege het jaar voor de Groene Loper van Avenue2. Ook hebben we inspraak gebruikt om aan te dringen op een tramtracé dat om het centrum ligt zodat conflicten met fietsers op de Markt en in de Gubbelstraat worden vermeden. De Fietsersbond doet mee aan een discussie over tracés en inrichting nieuwe fietspaden in kader van Gebiedsontwikkeling Maastricht-Valkenburg, een project later zorgelijk blijft. Er is actie ondernomen richting raadsleden voor het Fietsplan Maastricht met als doelen een hardere planning, betere uitvoering van projecten en behoud van het project tweerichtingsverkeer Brusselsestraat.

Succes: het fietsplan wordt door de raad vastgesteld met enkele miljoenen budget voor de korte termijn.

De actieve leden in Valkenburg strijden tegen heropening van de Curfsweg (bij Houthem) met als eindresultaat dat de Geulweg als fietsstraat wordt ingericht. In september is een adviesnota en presentatie gemaakt voor gemeente Gulpen-Wittem, waarin wordt aangedrongen op de inrichting van 5 drukke wegen als erftoegangsweg.

Resultaat: In 2010 en 2011 vindt op een groot aantal wegen in het Heuvelland een metamorfose plaats: de gemeente Gulpen legt op grote schaal brede en opvallend gekleurde fietsstroken aan. In 2012-2014 wordt dat voortgezet en worden ook vrijliggende fietspaden aangelegd. Tot alle doorgaande wegen in Gulpen fietsvriendelijk ingericht zijn!

In oktober 2009 wordt de knelpunteninventarisatie “Vlak fietsen in het Heuvelland” aangeboden, daarin zijn barrières en knooppuntenroutes de aandachtspunten. In dezelfde maand hebben we uitgebreid gereageerd op de concept planstudie Maaskruisend verkeer waarin fietsmaatregelen qua concrete uitwerking en budget fors achterblijven op auto- en OV-maatregelen en waarin het fietspad op de Noorderbrug met opheffing wordt bedreigd. Later blijkt dat het fietspad behouden kan blijven. In december overlijdt Doortje Mesker, redactielid van Fietsentére, als gevolg van een ongeluk binnenshuis.

2010 – 2012 Begin 2010 treedt Laurent Theunissen af als secretaris: hij wordt vanuit de Fietsersbond gedetacheerd als adviseur van het ambtelijk apparaat van de gemeente Maastricht en dat kan moeilijk worden gecombineerd met een andere pet. Na twee keer verlenging eindigt de detachering eind 2012.  Leo Maathuis wordt behalve lobbyist en penningmeester ook interim-secretaris. We organiseren een politieke discussieavond om aan te dringen om nu toch eindelijk iets aan de fietsroutes langs het J.F. Kennedytracé te gaan doen. Leo Maathuis en Wiel Vroemen onderhouden contact met de raadsfracties over zulke hoofdonderwerpen. Een delegatie van de Fietsersbond bezoekt ook ondernemers en de basisschool in de Brusselsestraat om te discussiëren over tweerichtingsverkeer door de Brusselsestraat. Op de Mergelweg worden passanten geënquêteerd over het afsluiten van deze fiets- en wandelroute voor autoverkeer (zelfs automobilisten zelf waren er soms voor).

Resultaat: In 2011 besluit de nieuwe wethouder van Mobiliteit, Nuss, om op de Brusselsestraat tweerichtingsverkeer voor fietsers in te voeren. Dat is 50 jaar na de invoering van eenrichtingsverkeer. Op de Mergelweg wordt doorgaand autoverkeer (alleen) op zaterdagmiddag en zondag verboden.

In Valkenburg houden Dick, Remy en de nieuwe vrijwilliger Ronald Verheul zich in 2010 onder meer bezig met het centrumplan en de provinciale weg in Houthem.

Begin 2011 houdt het landelijk bureau in Maastricht een instructieavond voor vrijwilligers die een bijdrage willen leveren aan de fietsrouteplanner van de Fietsersbond. Later in het jaar worden alle leden aangeschreven wat leidt tot een aantal nieuwe actieven in Maastricht. De afdeling verricht veel overleg en lobbywerk. Belangrijke thema’s zijn het behoud van de fietspaden op het Europaplein door aanleg van een fietstunneltje naar de Nijverheidsweg (Sibematunneltje) en een meer evenwichtige verdeling van investeringen bij het Ruimtelijk Mobiliteitspakket Maastricht Noord. Het laatste is een ingewikkelde naam voor het plan om een snelle autoverbinding te maken van de A2 over de Noorderbrug naar Maastricht-west. De fiets heeft in dat plan nog een zeer marginale positie.

Resultaat 2011: In de zomer worden op het Stationsplein enkele honderden fietsparkeerplaatsen gemaakt. Wel wordt nog lang niet aan de vraag naar gratis fietsparkeerplaatsen bij het station voldaan: na enkele maanden stonden ze permanent vol. Verder kreeg de fietser op de Cannerweg een steviger plek door bredere en rode fietsstroken en werd tussen Borgharen en Itteren een afgegraven toeristische fietsweg, mede onder aandringen van de Fietsersbond,  gecompenseerd met een fietspad langs de Pasestraat.

Resultaat 2012: Enkele zeer oude Fietsersbondwensen worden eindelijk realiteit: langs de Via Regia zijn de fietspaden gecompleteerd, in het najaar is de Brusselsestraat aangepast met tweerichtingsverkeer voor fietsers, de Bilserbaan werd een overzichtelijke fietsstraat en de J.F. Kennedybrug werd veiliger door het verlagen van de maximumsnelheid van 70 naar 50 kilometer/uur.

Tegelijk daarmee moet in 2012 en 2013 hard worden gewerkt om te zorgen dat ook in de gemeentelijke miljoenenprojecten goede fietsvoorzieningen worden meegenomen.

Succes: Bij het plan Noorderbrug kunnen we voorkomen dat de fietsroute bij Limmel dwars door de auto-aansluitingen zal worden gelegd (dat was wel een heel dwaas idee). En het lukt om een rechtstreeks fietspad tussen de Ravelijn en de brug aan het plan toe te voegen (waarom doet Maastricht dat niet uit zichzelf?).

Echter, kleinere wensen worden aanvankelijk gehonoreerd maar later weer ingetrokken. Bij het tramproject kunnen we voorkomen dat de ruimte voor de tram tot een dramatische versmalling van de fietsvoorzieningen leidt. De paden en stroken worden wel smaller, maar de schade is minder groot dan in de eerste ontwerpen.

2013 Na ruim 20 jaar zijn de fietsbewegwijzeringsborden vervangen door nieuwe modellen. Daarbij zijn er op ons verzoek enkele kleine wijzigingen in de routes doorgevoerd. Een grote herziening, met dichterbij gelegen bestemmingen en toevoeging van kilometeraanduidingen is echter wenselijk. In het Geusseltpark, waarin onder meer het zwembad, een groot sportpark en de Internationale School  zijn gelegen, zijn op uitgebreide schaal fietspaden aangelegd. Station Noord wordt geopend, inclusief een nieuwe fietstunnel onder de spoorlijnen en enkele fraaie fietspaden door het groen. Een van die fietspaden is al een onderdeel van de Groene Loper. Het blijkt dat onze wens om gelet op de functie van de route geen halfverharding maar duurzame gesloten verharding toe te passen, hier is gehonoreerd: er is fraai okerkleurig asfalt toegepast.

Laan met okerkleurige asfaltverharding
Lanen met fietspaden in okerkleurige asfaltverharding bij station Maastricht Noord.

In het Heuvelland komt de nieuwe gemeente Eijsden – Margraten met hogere ambities voor de fiets, zowel om het toerisme te stimuleren als om de veiligheid te vergroten. In de jaren erna worden inderdaad concrete plannen gemaakt en projecten uitgevoerd.

De gemeente Maastricht publiceert telcijfers die een enorme groei van het fietsgebruik laten zien:

Grafiek telcijfers 1994-2013

Binnen 15 jaar is het fietsverkeer verdubbeld. Vooral in 2007 en 2008 was er een grote toename.

2014 De provincie gaat ook meer aan fietsbeleid doen en stelt begin 2014 een fietsbeleidsplan en -uitvoeringsplan vast. De provincie ondersteunt ook al actief dure projecten in Maastricht, zoals de door de Fietsersbond bevochte fietstunnel bij het Europaplein, een nieuwe ondergrondse stalling bij het station en een snelfietsroute naar het noorden.

2015 Dit is een jaar waarin Maastricht tot verrassing van velen wordt genomineerd als Fietsstad 2016. Samenwerking van gemeente en Maastricht Bereikbaar levert een mooi bidbook op over het thema Bikenomics. Maastricht maakt ook een stukje fietsstraat erbij in de wijk Brusselsepoort. Voor de tweede keer in enkele jaren start Maastricht een inhaalslag onderhoud. Ditmaal voor 7,5 miljoen euro aan kleine asfaltreparaties in de hele stad. Nadat bij de eerste twee projecten, de Brouwersweg en de Appiushof, de fietspaden overgeslagen worden (hoe is dat toch mogelijk?) trekt de Fietsersbond aan de bel bij wethouder Willems. Na constructieve overleggen en na een regenachtige fietstocht met wethouder en ambtenaren blijken fietsvoorzieningen redelijk te worden meegenomen in het project. Echter, voor verbeteringen is geen ruimte. In 2015 boekt Gulpen-Wittem dan ook wellicht een relatief grotere vooruitgang met de aanleg van vrijliggende fietspaden langs de weg tussen Mechelen en Epen. En onder leiding van de wethouder Armand Opreij van de gemeente Eijsden-Margraten wordt een intentieverklaring getekend voor de realisatie van een fietsroute over de voormalige trambaan Maastricht-Vaals. Alle gemeenten waar het tracé ligt doen hier aan mee, evenals de stad Aachen en de Provincie Limburg.

In 2015 wordt ook een concreet uitgewerkt voorstel van de Fietsersbond voor verruiming van de openingstijden van de bewaakte stallingen integraal door de gemeente overgenomen en ingevoerd.

2016 Dagblad de Limburger publiceert een artikel over de GOMV fietspaden waar inmiddels 8 jaar aan gewerkt is: een jaar na aanleg zijn de halfverharde paden bij Meerssen, Houthem en Valkenburg al kapot, want ze zijn niet bestand tegen de invloed van water. Toch blijft het plan om ook bij Maastricht halfverharding toe te passen vooralsnog gehandhaafd.

In mei wordt bekend dat de titel Fietsstad 2016 niet naar Maastricht maar naar Nijmegen gaat. Voor niet weinig Maastrichtse fietsers is het een opluchting dat het juryoordeel niet alleen werd gebaseerd op Bikenomics en mooie verhalen maar ook op de feitelijke kwaliteit van de infrastructuur.

Want met fietsinfra blijft het tobben in Maastricht. Niet alleen is het ontwikkelingstempo laag doordat weinig fietsprojecten worden uitgevoerd, ook doet Maastricht steeds concessies aan de functionaliteit. Zo krijgt het Koningin Emmaplein in 2016 wel vrijliggende fietspaden in plaats van fietsstroken, maar wordt er ondanks uitdrukkelijk tegengesteld advies van de Fietsersbond een bushalte óp de rotonde aangelegd waardoor ernstige afdekongevallen kunnen gebeuren. Pas na aandringen van twee raadsfracties worden in 2017 aanpassingen gedaan. In het plan voor het nieuwe Tapijnpark is wel een fietspad opgenomen, maar een nieuw bruggetje dat de noordzijde rechtstreeks zou aansluiten op de autoluwe binnenstad en wordt uit het plan geschrapt. Bij de start van het Noorderbrugplan, met toch al een matige fietsambitie, blijken 3 fietsschakels te vervallen. Daardoor worden de routes minder direct, minder comfortabel en worden fietsers meer met stoplichten, auto’s en brommers geconfronteerd.

Wel is in mei 2016 de Wielerbaan feestelijk geopend. Dit is een nieuw fietsviaduct over de A2, een fragment dat in 2018 een onderdeel wordt van de Groene Loper. De Fietsersbond heeft het openingsfeestje samen met grote partijen als Avenue2, gemeente en andere voorbereid. Dit is ook een testcase voor de grootste fietsgebeurtenis van 2016: het Tunnelweekend.

Succes: In het weekeinde van 29 en 30 oktober is de laatste open dag van de bouw van de A2-tunnel voor het autoverkeer. De Fietsersbond heeft het idee gelanceerd om de tunnel dan ook open te stellen voor fietsers. Projectbureau A2 en Avenue2 willen daar aan meewerken. Ook Maastricht Bereikbaar haakt aan om er een succesvol evenement van te maken. Maar liefst 10.000 mensen schrijven zich in voor het fietsen. Zij kunnen een rit van twee keer 2,5 kilometer door de onderste tunnelbuizen maken. Van de andere bezoekers komt ook een deel op de fiets naar het terrein. De reacties van bezoekers en organisaties zijn heel enthousiast. Daarmee is het tunnelweekeinde het grootste en succesvolste fietsevenement dat ooit in Maastricht heeft plaatsgevonden.

Bij de vele aankondigingen van het tunnelweekeind wordt de Fietsersbond steeds als partner genoemd en op de dag zelf is de Fietsersbond herkenbaar aanwezig, met hesjes, een stand en het aanspreken van mensen en uitdelen van honderden visitekaartjes. Helaas blijkt na afsluiting van het jaar dat dat geen extra leden voor de vereniging heeft opgeleverd.

Bewaren